Trang đầu
Điều kiện tự nhiên
Hà Nội nghìn năm văn hiến
Phố cổ
Du lịch quanh TP và Phụ cận
Thư viện Ảnh




 

<Về trước> • Giới thiệu • Tuyến dọc sông Hồng • Tuyến Kinh Bắc (Quốc lộ 1A lên phía bắc) • Tuyến Quốc Lộ 1A (Về phía nam) • Tuyến Quốc Lộ 2 • Tuyến Quốc Lộ 3 • Tuyến Quốc lộ 5 và đường 182 • Tuyến Đường 18A • Tuyến Xứ Đoài và Quốc lộ 32 • Tuyến Quốc Lộ 6 và Quốc lộ 22
   
 
 

    Đây là tuyến đi về phía đông, qua vùng đất có nhiều di tích lịch sử văn hoá.

Cụm đền thờ Bà Ỷ Lan

Ỷ Lan là vợ vua Lý Thánh Tông (1054-1072) và là mẹ vua Lý Nhân Tông (1072-1128). Bà được ghi tên trong sử sách do nguồn gốc xuất thân và tài năng trị nước.Đến nay, chưa rõ tên thật của bà là gì. Chỉ biết đó là một thôn nữ chăn tằm, dệt lụa, quê ở hương Thổ Lỗi, có thể là một vùng đất nay là cả xã Phú Thị, Dương Xá (thuộc huyện Gia Lâm, Hà Nội) và Như Quỳnh (thuộc huyện Mỹ Văn, Hưng Yên). Ở vùng này có tới hai chục ngôi đền thờ bà. 

Khi còn là trẻ, bà lọt vào cung nhờ có lần xa giá vua Lý Thánh Tông qua Thổ Lỗi. Mọi người đổ xô ra đón nhưng riêng có một cô gái vẫn đứng dựa gốc cây Ngọc Lan nhìn về xa. Vua cho gọi lại hỏi, cô ứng đáp trôi chảy. Vua đem vào cung đặt tên là Ỷ Lan (dựa cây lan) rồi lấy làm vương phi. Sau được tôn là Hoàng Thái Hậu. Ỷ Lan đã hai lần nhiếp chính, một lần khi vua Thánh Tông cầm quân đi dẹp giặc phương nam (1069) và một lần là lúc Nhân Tông còn nhỏ (từ 1072 đến khoảng 1080), bà tỏ rõ tài điều hành việc nước.

Khu vực thờ bà Ỷ Lan ở đền và chùa xã Dương Xá, còn có tên là đền và chùa bà Tấm vì nhân vật lịch sử Ỷ Lan sau được đồng nhất với nàng Tấm trong truyện cổ tích.

Chùa có từ lâu nhưng mới làm lại. Di vật thời Lý còn sót lại là một bệ đá chạm hai đầu sư tử nằm phục, tư thế vững vàng, miệng ngậm ngọc, nhân dân quen gọi là "ông Sấm". Đây vốn là bệ của tượng phật, cao 1m, ngang 1,35m. Chùa còn một thềm cửa dài 1,8m; cao 1,2m phía trên chạm tượng một con vật đang chồm tới, mặt ngoài là con phượng đang múa, cánh xoè rộng, chân phải co lên, chân trái đứng trên một đoá sen nở mềm mại.

Đền ở gần chùa. Trong đền hiện còn một số hiện vật quý, nổi bật là đôi sư tử đá tạc từ một khối đá lớn, cao 1m, rộng 1,36m, nằm phủ phục, đường nét vừa uyển chuyển, vừa oai hùng, mạnh mẽ.

Trong đền còn có tượng Thánh Mẫu (mẹ Ỷ Lan) và tượng Ỷ Lan tạc rất đẹp. Từ cửa đền đi theo đường 179 chạy về phía sông Đuống chừng 2 km đến làng Phú Thị cũng được coi là thuộc hương Thổ Lỗi xưa, có đền và chùa thờ bà Ỷ Lan xây dựng vào năm 1115.

Chùa Dâu

Chùa Dâu được xây dựng khoảng cuối thế kỷ thứ II. Cảnh chùa ngày nay là kết quả của đợt xây dựng lại vào thế kỷ XIV và nhiều lần trùng tu về sau. Cụm kiến trúc chính bao gồm ba toà: Tiền đường, thiêu hương, thượng điện và ngọn tháp Hoà Phong nằm lọt vào giữa bốn dãy mái nhà dài vây quanh theo hình chữ nhật. Toà thượng điện dựng trên nền cao, bốn mái với đầu đao cong, trùm lên hành hiên rộng bao quanh, tựa trên 16 cột lớn và một hệ thống vì kèo chắc chắn, thông thoáng, có nhiều bộ phận còn lưu giữ được bóng dáng nghệ thuật chạm khắc thời Trần.

Tượng Pháp Vân bày ở gian giữa, cao gần 2m ngồi trên toà sen cùng với tượng Ngọc Nữ và Kim Đồng, khuôn mặt bầu bĩnh, dáng người thanh tú được coi là những tác phẩm có giá trị trong kho tàng điêu khắc cổ. Gian bên trái có tượng Mạc Đĩnh Chi, người đứng ra làm lại chùa.

Tháp Hoà Phong vượt trên những lớp mái nâu sẫm, xây bằng gạch mộc to bản, vốn có chín tầng, nay chỉ còn ba tầng, cao khoảng 17 m. Tầng chân tháp hình vuông mỗi bề gần 7 m, như một gian nhà rộng, tường rất dày, trổ bốn cửa vòm cuốn. Hai cửa chính (tây và đông) từ thềm xuống sân. Mặt trước tầng hai có gắn bảng đá khắc chữ "Hoà Phong tháp" và cho biết tháp dựng vào năm 1737. Trong lòng tháp có treo chuông đúc năm 1793. Tháp Hoà Phong với chất liệu thô khác, kiểu thức độc đáo, có một vẻ đẹp giản dị, cổ kính.

Chùa Bút Tháp

Từ làng Dâu (km25) đi theo đường ra hướng sông Đuống ở phía bắc, tới chùa Bút Tháp. Khuôn viên chùa có một ngọn tháp, trên đỉnh có hình một ngòi bút lông. Chùa có tên chữ là Ninh Phúc Tự, ở về phía tây thôn Bút Tháp, xã Đinh Tổ, huyện Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh. Từ trên bờ đê sông Đuống, nơi có lối rẽ xuống thôn Bút Tháp, có thể ngắm nhìn toàn cảnh chùa với cây tháp đá như ngọn bút khổng lồ vươn cao trên lớp lớp mái nhà cổ kính giữa những tán lá xanh tươi. Ngoài cùng ngôi chùa là tam quan, tiếp đó là gác chuông hai tầng tám mái, rồi đến Chùa Hộ, trong đặt hai pho tượng Hộ Pháp rất lớn, cao gần chạm nóc.

 Sau Chùa Hộ là nhà thiêu hương, rồi đến thượng điện. Thượng điện dựng trên nền cao hơn 1 m, vây quanh thềm cao bó đá xanh là hàng lan can gồm 26 phiến đá được chạm khắc cảnh cỏ cây hoa lá. Chùa có nhiều tác phẩm điêu khắc sinh động, đặc sắc nhất là pho tượng Quan Âm nghìn mắt, nghìn tay cao 3,7m, khuôn mặt chính diện trông hiền hậu mà trang nghiêm.

Làng tranh Đông Hồ

Từ ngã tư Đông Côi rẽ sang trái về phía Bắc Ninh, tới bến đò làng ở trên bờ nam sông Đuống có làng Đông Hồ, tức làng Mai. Đây là làng nghệ thuiật cổ, còn gọi là làng tranh Đông Hồ vốn được những người sành về mỹ thuật trong, ngoài nước hâm mộ. Tranh Đông Hồ có nhiều mầu và mỗi mầu phải khắc một bản ván riêng, do vậy mỗi gia đình chứa rất nhiều ván khắc. Một bức tranh có tới hàng năm sáu ván. Người sáng tác mẫu vẽ lên giấy, sau đó dán giấy lên các ván và khắc, nét khắc khá sâu và đứng thành.

Giấy in thì phải là giấy dó tức loại giấy làm theo kỹ thuật thủ công cổ truyền với nguyên liệu chính là cây dó mọc hoang ở các vùng rừng núi. Lại phải quét lên trên giấy một lượt điệp, là một loại sò lấy vỏ nó giã nhỏ, xay mịn rồi nấu với hồ thành một thứ nước, đem quét lên giấy vừa tạo mầu trắng vừa tạo sắc óng ánh. Cách in theo một quy trình đồ hoạ chặt chẽ: in các màu trước rồi in nét đen sau cùng. Các loại màu đều tự làm và lấy từ thiên nhiên: màu vàng của hoa hoè, màu xanh của lá chàm hay rỉ đồng, màu đỏ của hoa hiên hay gỗ vang. màu đen của than lá tre ...Tranh Đông Hồ có nhiều loại: tranh thờ cúng, tranh mô phỏng các tình tiết trong  truyện cổ, tranh các danh nhân lịch sử. tranh chúc tụng bình an, hạnh phúc...

Nhiều tranh được đánh giá cao như: Tranh gà, tranh lợn ăn lá ráy, tranh lợn mẹ và đàn con, tranh đánh vật, tranh đánh ghen, tranh hứng dừa, tranh thầy đồ cóc, tranh đám cưới chuột…