Quốc lộ 3 nối với quốc lộ 1A ở Yên Viên, bên bờ Bắc cầu Đuống và chạy, lên Thái Nguyên, Bắc Cạn, Cao Bằng.Trong phạm vi phụ cận Hà Nội, trên tuyến này có hai cụm di tích Cổ Loa và Sóc Sơn.

Thục Phán đóng đô ở Cổ Loa. Theo các tư liệu ghi chép, thành Cổ Loa có chín vòng, chu vi vòng ngoài 8 km, chu vi vòng giữa 6,5 km; vòng trong cùng 1,6 km, xoáy chôn ốc, tường thành cao, có hào sâu và các ụ nhô ra ngoài lũy để bắc nỏ xuống. Các cửa của ba vòng thành được bố trí lệch, do đó đường nối hai cửa thành ở cùng một hướng đều quanh co. Sau năm chục năm ở ngôi, Thục Phán để nước Âu Lạc rơi vào tay Triệu Đà. Đà dùng mẹo hiểm cho con trai là Trọng Thuỷ sang giảng hoà và cầu hôn với công chúa Mỵ Châu.

Không nghe các triều thần can gián, Thục Phán chấp nhận. Sau ba năm ở rể, Trọng Thuỷ đánh cắp được nỏ thần - biểu tượng của bí mật kỹ thuật quân sự. Nhờ vậy, Triệu Đà đánh chiếm được nước Âu Lạc vào năm 179 trước Công nguyên. Tấn bi kịch này chứa đựng bài học đắt giá về thiếu cảnh giác.

Con đường mòn dẫn vào khu di tích qua bãi Mèn là tới cầu Sa. Cầu bắc trên một ngòi nước nhỏ. Thời An Dương Vương, đây là sông Hoàng thông với sông Ngũ Huyện Khê và ra Lục Đầu Giang. Truyền thuyết kể, chính chỗ cầu đá ấy là nơi thần Kim Quy hiện lên giúp vua phép mầu dựng thành, giữ nước. Qua cửa thành là tới đình làng Cổ Loa, trong đình có bức hoành phi "Ngự Triều di quy".

Núi Sóc ở làng Vệ Linh nay thuộc xã Phù Linh, huyện Sóc Sơn, là ngọn cuối của hệ núi từ Tam Đảo kéo về, hình thế đẹp, gần kề quốc lộ 3. Tục truyền sau khi đánh tan giặc Ân ở núi Trâu, ngoài Vũ Ninh, chàng Gióng phi ngựa sắt về sông Hồng, cho ngựa uống nước, rồi vượt sông, đến bờ tây thì nghỉ lại, mở cơm nắm ra ăn. Ăn xong chàng phi ngựa qua các làng Thanh Nhàn, Phù Lỗ. Những dấu chân ngựa sắt để lại thành ao chuôm.