|
Có một nhà thơ cổ
điển Việt Nam ở thế kỷ XIX đã viết: "Lòng sông
cuốn theo nước đỏ, thành làn sóng hoa đào". Du
lịch trên sông Hồng dường như là lướt trên một
dòng chảy hoa đào vậy. Từ xã Thượng Cát thuộc
huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội, theo con sông
đỏ nặng phù sa này đến làng Chèm, nằm ngay bên
bờ phải sông Hồng. |
 |
Đền Chèm - Hội Chèm
|
Các lễ ở Hà Nội và vùng phụ
cận chủ yếu là hội mùa Xuân. Riêng có một lễ hội
hằng năm mở giữa mùa hè. Đó là hội Làng Chèm, ở
tại đình nằm ngay sát cạnh sông Hồng vào các
ngày 14, 15, 16 tháng 5 âm lịch. Làng Chèm tên
chữ là Thuỷ Phương chạy dài trên bờ phải sông
Hồng. Từ đây về tới cầu Chương Dương là 12 km.
Khách đến thăm Chèm không chỉ là để dự một lễ
hội đặc sắc mà còn để thăm một ngôi đình cũng
không kém phần hấp dẫn. |
 |
|
Đình này lại là
nơi thờ một nhân vật mà sự tích cũng thật độc đáo, có
một không hai ở Việt Nam. Chuyện kể rằng vào thời An
Dương Vương (tức thế kỷ II Tr.C.N) làng Chèm có một
chàng trai lực sĩ tên là Lý Thân còn gọi là ông Trọng.
An Dương Vương đã đem chàng cống nạp cho vua Trung
Quốc lúc đó là Tần Thuỷ Hoàng. Tần Thuỷ Hoàng cử Lý Thân
trấn ải Hàm Dương (phía Bắc Trung Quốc). Do có công
đánh thắng giặc Hung Nô nên Lý được Thuỷ Hoàng gả con
gái cho. Khi tuổi già, Lý xin về nước Nam, đem theo vợ
con. Sau ngày ông qua đời, dân làng lập đình thờ.
|
Như vậy đình phải có từ
hai nghìn năm trước. Nhưng diện mạo như hiện nay là
có từ lần sửa chữa đầu thế kỷ XX này. Tuy nhiên trong
đình còn lưu giữ được nhiều hình chạm khắc gỗ phong
cách thể kỷ XVIII, có hai pho tượng vợ chồng Lý Thân
bằng gỗ sơn son thiếp vàng tạc năm 1888.
Còn lễ hội Chèm thì kỳ
thực là của một cụm làng ven sông Hồng, vì ngoài làng
Chém còn có các làng Liên Mạc, Hoàng Mạc cùng tham gia
với tư cách là hai làng em. Đáng xem nhất là lễ rước
nước sáng ngày 15, có ba con thuyền rồng của ba làng bơi
ra giữa sông Hồng múc nước sông đổ vào chĩnh rồi biểu
diễn quay thuyền 3 vòng trước khi bơi vào bờ. Sau đó là
dám rước nước vào đình. Đây là dấu vết của tín ngưỡng
thờ nước của người thời cổ. Đám rước cũng có nhiêu
nghi thức cổ truyền đáng để các nhà văn hoá học và dân
tộc học quan tâm nghiên cứu. Và cuối cùng tại hội này
còn có cuộc thi thả chim bồ câu, các đàn chim bồ câu
được thả cho bay lên trời, thường là cao tới vài ngàn
mét và nếu đạt được những quy định thì sẽ được giải.
Đền Lộ
Từ bến canô Chương Dương
đi xuôi khoảng 18 km, bên bờ phải là làng Đại Lộ thuộc
xã Ninh Sở, huyện Thường Tín, Hà Tây, có ngôi đền Lộ thờ
tứ vị hồng nương tức "bốn người phụ nữ đẹp".
Tương truyền, khi quân
Mông Cổ chiếm được Trung Nguyên dồn triều đình nhà Tống
ra góc biển thì cả hoàng tộc này nhảy xuống biển tự tử.
Thi hài của một bà hoàng hậu, ba công chúa và một thị nữ
trôi dạt về vùng biển phương Nam, được dân vớt lên và
lập đền thờ. Bốn người phụ nữ gia thế kể trên trở thành
thánh, thường giúp đỡ cho những người buôn bán hay qua
lại trên sông nước. Vì vậy có đền Lộ. Đền Lộ còn thờ bà
Liễu Hạnh và các thánh mẫu khác của tín ngưỡng bản địa
Việt Nam. Hằng năm, vào các ngày mồng bốn và năm tháng
hai âm lịch, đền mở hội, rất đông người đến lễ, chủ yếu
là xem biểu diễn các cuộc thi "lên đồng", một hình thức
ca, múa, nhạc dân gian tổng hợp gần gũi với những hình
thức "sa man" giáo.
Bãi Tự Nhiên
Bên bờ phải sông Hồng,
cách đền Lộ chừng 6 km có một bãi cát mênh mông. Bãi này
thuộc làng Tự Nhiên, huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây. Hằng
năm, vào mồng một tháng tư âm lịch, dân làng mở hội diễn
lại sự tích cuộc gặp gỡ kỳ lạ của Chử Đồng Tử, chàng
trai nghèo đánh cá được công chúa Tiên Dung con vua Hùng
Vương thứ XVIII lấy làm chồng.
Đền Đa Hòa
|
Đối xứng với bãi Tự Nhiên, nằm bên kia bờ trái sông Hồng là
làng Đa Hoà thuộc xã Bình Minh huyện Khoái Châu, tỉnh
Hưng Yên, có ngôi đền thờ Chử Đồng Tử, Tiên Dung và nàng
Nguyễn, dựng ngay bên cạnh sông. Đây là một kiến trúc đẹp,
tuy mới làm lại khoảng cuối thế kỷ XIX, gồm 18 tòa miếu
điện khá uy nghi, mái cong hình thuyền. Những cây đa cổ
thụ bên bến nước mênh mang rủ bóng che cho lầu Trấn
Giang xây sát ngay mép nước. |
 |
Đền Đa Hoà mở hội vào giữa
tháng giêng âm lịch, đặc sắc là đám rước lấy nước giữa
dòng sông Hồng.Đi đầu là thuyền chở hai
đám rồng. Rồng, đầu bằng giấy màu đắp theo khuôn, thân
làm tấm vải vàng có trang trí hình vẩy, được khoảng mười
người nâng cao bằng những cái gậy gắn vào thân rồng và
uốn lượn nhịp nhàng theo nhịp trống phách dồn dập. Sau
đó là cỗ kiệu, bên trên đặt một chiếc chóe sứ để đựng
nước.
Cùng lúc các thuyền khác
bẻ lái cho quây tụ thành một vòng tròn quanh chiếc
thuyền mang chóe. Trên thuyền, các cụ già dùng gáo múc
nước sông đổ vào chóe, dùng cho việc cúng lễ trong cả
năm. Có thể đây là vết của tín ngưỡng cầu nước của những
cư dân nông nghiệp xưa.
Đền Hóa Trạch
Từ Đa Hoà đi bộ xuôi
khoảng 1 km là tới làng Yên Vĩnh nay thuộc xã Dạ Trạch,
huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên cũng có đền thờ vợ chồng
Chử Đồng Tử nhưng quen gọi là Dạ Trạch Hoá Từ tức ngôi
đền biến hóa ở đầm một đêm. Có truyền thuyết kể rằng đây
là nơi Chử Đồng Từ cắm gậy, làm nổi lên thành thị và sau
khi biến mất thì còn lại một cái đầm. Đầm đó có tên là
đầm Một Đêm (Dạ Trạch) với nghĩa là chỉ một đêm mà thành
ra đầm. Tại làng Yên Vĩnh đền thờ Chử Đồng Tử cũng khá
đẹp và có thờ cả mô hình cái gậy và chiếc nón, lại có
thêm một gian nhà thờ một con cá chép bằng gỗ sơn son
thếp vàng.
Làng này có lệ mở hội từ
ngày 10 đến 13 tháng hai âm lịch. Cũng có đám rước ra
sông Hồng lấy nước, cũng có đôi rồng dẫn đường, đi vòng
bên bờ đầm Dạ Trạch.
Làng
Bát Tràng
|
Từ đền Đa Hoà đi ngược lên
khoảng 5 km tới làng gốm Bát Tràng cổ truyền của Hà Nội,
thuộc huyện Gia Lâm. Theo các thư tịch cổ, muộn nhất là
vào thế kỷ XV, làng Bát Tràng đã được ghi nhận là trung
tâm gốm có tầm quan trọng của đất nước. Đồ gốm Bát Tràng
từ lâu đã được đưa sang các nước Đông Nam Á.
Các mặt hàng gốm rất phong
phú, từ đồ gia dụng (đĩa, chậu, âu, bát, đỉnh....) đến
đồ trang trí (tượng động vật, mang chạm hình hoa lá. mô
hình nhà...) nhiều kiểu dáng nhiều màu men. |
 |
Ngày nay, nhiều hoạ sĩ, kỹ
sư người Bát Tràng đã cải tiến nghề cổ, từ mẫu mã đến
cách chế tác, nung đốt, tạo ra nhiều sản phẩm giầu tính
nghệ thuật, trong cả ba lĩnh vực sứ gốm dân dụng, xây
dựng và mỹ thuật.
Làng Chử Xá
Giữa đoạn đường từ Đa Hòa
lên Bát Tràng, vẫn bên bờ trái, là làng Chử Xá, quê gốc
của Chử Đồng Tử. Tại đây có khu lăng mộ của
cha và mẹ Chử Đồng Tử. |
