CHÙA KIM SƠN

Chùa thuộc trại Kim Mã trong vùng Thập tam trại, xưa ở phía Tây thành Thăng Long, nay nằm ở góc phố Kim Mã - Giang Văn Minh. Xưa, vùng này là một bãi chiến trong chiến dịch Đống Đa lịch sử năm 1789. Nhiều liệt sĩ Tây Sơn được táng ở đây, dân làng lập Am Vạn Lịch thờ cúng người đã mất. Sau dựng thêm chùa Tàu Mã (chuồng Ngựa) ở bên cạnh am. Cuối thế kỷ 19, có cuộc thu gom hài cốt quanh vùng đưa về một nơi, đồng thời đổi tên chùa Kim Sơn. Quy mô chùa như ngày nay là sau lần trùng tu năm 1932. Giữa là chùa, bên trái là đàn Vạn Linh, bên phải là điện mẫu. Bài văn tế chiến sĩ trong trận vong của chùa ngày 5 tháng giêng hàng năm có đoạn “Đống Đa quyết chiến, Long Đỗ xung phong, biết bao công liệt, trong lúc chiến tranh đem thân giúp nước, nổi tiếng anh hùng”. Chùa còn 3 tấm bia ghi chép lịch sử chùa đều tạc dựng thời Nguyễn (TK20).

Đình Đại Yên

Đình dựng ở đầu phía Tây trại Đại Bi tức Đại Yên bây giờ, cũng là đất thuộc Thập tam trại. Thần tích soạn năm Hồng Phúc thứ nhất (1572) cho biết:

Nàng Ngọc Hoa là con ông đồ Huấn. Ông quê gốc ở Thanh Hóa ra Thăng Long dạy học lấy mẹ nàng là người trại Đại Bi. Đời Long Phù nhà Lý; năm thứ tư (1104) có giặc Ma Na, nàng Hoa mới 9 tuổi cũng xin ra trận, đóng giả làm cô gái bán hàng vào trại giặc dò la, báo tin địch cho quân ta đánh thắng. Trở về, nàng Ngọc Hoa được vua trọng thưởng, nàng xin qua nhà thăm mẹ và đột ngột qua đời, vua Lý Nhân Tông thương tiếc phong là Dung Hoa công chúa và cho dân Đại Bi lập đình thờ. Mộ nàng Ngọc Hoa tương truyền nay vẫn còn ở sau đình.