CHÙA KIM LIÊN

Chùa Kim Liên nằm giữa đê Yên Phụ và Hồ Tây, thuộc thôn Nghi Tàm, xã Quảng An, huyện Từ Liêm, nay là phường Quảng An quận Tây Hồ, gần khách sạn Thắng Lợi. Trên tam quan chùa có đề ba chữ to rất đẹp “Kim Liên Tự” có nghĩa là chùa sen vàng.

Theo truyền thuyết, chùa vốn là Đại Bi tự, xây dựng năm 1639 trên nền cũ của cung Từ Hoa, nơi con gái vua Lý Thần Tông ở cùng cung nữ trông dâu nuôi tằm đầu thế kỳ 12. Nơi đây sau thành trại tằm nên có tên là Nghi Tàm. Chùa còn có thời kỳ gọi là Đống Long. Năm 1771, thời Lê, chúa Trịnh Sâm sai quan quân dỡ chùa Bảo Lâm ở phía Tây Thăng Long đem về tu sửa thêm vào chùa đặt tên mới là Kim Liên. Năm Quang Trung thứ 5 (1792) chùa được tu bổ lại và có dáng vóc như ngày nay. Chùa kiến trúc theo kiểu chức tam quan, quy chế rất cổ. Bên ngoài là tam quan, một công trình kiến trúc có giá trị. Nếp chùa thứ nhất và thứ nhì trông về hướng tây, riêng nếp thứ ba lại áp lưng vào nếp thứ nhì, quay mặt về hướng đông. Ba nếp mái kéo song song bố cục kiểu “Trùng thiềm điệp ốc”.

Chùa có nhiều mái đao cong đẹp, nhiều núi giả, cây chen lá, lá chen hoa tạo nên phong cảnh tao nhã, ngoạn mục. Trong các pho tượng chạm trổ tinh vi có một pho đứng đội mũ miện, cầm hốt, mặc áo cổ tràng, râu mày như vẽ, chân không mang giày. Có người cho là tượng Trịnh Giang. Đáng chú ý nhất là tượng Quan âm Nam Hải 42 tay, các bàn tay xếp so le rất tinh xảo. Tượng cao 1,2m đặt trên tòa sen gỗ hình lục lăng. Lại có cả tượng Tôn Ngộ Không gỗ phủ sơn cao 1,1m khá sinh động. Nghệ thuật điêu khắc ở chùa Kim Liên mang tính hỗn hợp thần phật, mang dấu ấn của nhiều thế kỷ từ 16 đến 19. Bức hoành “Hoằng Uốn” (đạo lý sâu rộng) làm năm 1870.

Kiểu kiến trúc Kim Liên 2 năm sau được áp dụng thành công hơn ở chùa Tây Phương, Thạch Thất Hà Tây (1794).