CHÙA BÀ TẤM

Chùa tọa lạc trên khu đất ở hương Siêu Loại, trấn Kinh Bắc thời xưa, nay là thôn Sóc, xã Dương Xá, huyện Gia Lâm. Chùa thờ Ỷ Lan nguyên phi, tên thật là Lê Thị Mệnh, vợ vua Lý Thánh Tông (1054-1072), được phong hậu năm 1066. Bà đã hai lần tham gia chấp chính: Một lần khi Lý Thánh Tông cầm quân đi bình giặc Chiêm (1069) và lần sau khi Lý Nhân Tông còn nhỏ (1072). Nhân vật lịch sử này được đồng nhất với nàng Tấm trong truyện cổ tích dân gian cho nên chùa có tên gọi là Chùa Bà Tấm. Chùa do bà làm từ thời Lý với tên Sùng Phúc Tự. Sau khi bà mất (1117) dân làng làm nơi thờ phụng. Các kiến trúc của thời Lý đến nay không còn, ngôi chùa mới được làm mới lại khoảng thế kỷ 16 và năm 1982 đã bị đổ. Di vật thời Lý còn lại rất quý là một bệ đá chạm hai đầu sư từ nằm phục trong tư thê vững vàng, dáng dữ tợn, miệng ngậm ngọc, nhân dân quen gọi kính cẩn là “ông Sám”. Đây vốn là bệ của tượng phật, cao 1m, ngang 1,3m. Chùa có một thềm bậc cửa dài 1,8m, cao 1,2m, phía trên chạm tượng sấu đang chồm tới, mặt ngoài là con phượng đang múa, cánh xòe rộng, chân phải co lên, chân trái đứng trên một đóa sen nở. Nét chạm mềm mại, tinh tế. Năm 1981, còn tìm thấy viên gạch cổ có niên hiệu Chương Thánh Gia Khánh thứ 7 (1065) triều Lý.